Η Μοναξιά ενός Ασυμβίβαστου Εκδόσεις Εξάντας Συγγραφέας βιβλίου Εισαγωγή ΑΡΧΙΚΗ Αναζήτηση

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία - 25-27 Δεκεμβρίου 1998

ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ :

«Ενώπιον του Θεού θα λογοδοτήσει ο Οτσαλάν»

Συνέντευξη στην Ιουστίνη Φραγκούλη

Πανέξυπνος και με αλάθητη μνήμη θα λειτουργήσει και τούτα τα Χριστούγεννα για τους λίγους Έλληνες που γηράσκουν στην Κωνσταντινούπολη. Θα δει από την τηλεόραση τους λαμπρούς γιορτασμούς της Χριστιανοσύνης για τη Γέννηση, αυτός, ο προκαθήμενος της Ορθοδοξίας! Πού είναι τα πλήθη που θα ευλογήσετε, Παναγιώτατε;

Παναγιώτατε, πρόσφατα η τουρκική κυβέρνηση αναγκάστηκε να ανατρέψει την απόφασή της για την απόλυση της εφορευτικής επιτροπής της ιστορικής Θεολογικής Σχολής της Χάλκης. Πιστεύετε ότι είναι μια ευκαιρία να παλέψει ο ελληνισμός ανά τον κόσμο για την επαναλειτουργία της σχολής;

"Πάντοτε είναι κατάλληλος ο καιρός να καταβληθή από κάθε άνθρωπον καλής θελήσεως προσπάθεια κατανοήσεως του προβλήματος, να παρακληθούν και να πεισθούν αι τουρκικαί αρχαί να επιτρέψουν την επαναλειτουργίαν της καθαρώς Εκκλησιαστικής Σχολής της Χάλκης".

Πάνω σ' αυτό το θέμα είχατε απευθύνει από τον άμβωνα σκληρό κατηγορώ εναντίον της Τουρκίας για την καταπίεση των θρησκευτικών ελευθεριών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πώς βιώνετε αυτή την καταπίεση στο Φανάρι;

"Ωρισμέναι ενέργειαι της τουρκικής διοικήσεως, όπως αι επανειλημμέναι επεμβάσεις εις την διοίκησιν των ορθοδόξων χριστιανικών μειονοτικών βακουφίων (εκκλησιών, νοσοκομείων, σχολείων, ιδρυμάτων κ.λπ), δίδουν την εντύπωσιν ότι καταβάλλεται συστηματική προσπάθεια να περιέλθη η διοίκησις και κάρπωσις της περιουσίας αυτών εις τας κρατικάς αρχάς. Αυτό, ως είναι ευνόητον, βιώνεται ως καταπίεσις της θρησκευτικής μας ελευθερίας, διότι αν δεν διαχειριζώμεθα ημείς -- εννοείται πάντοτε μέσα εις τα πλαίσια των κειμένων νόμων -- τας εκκλησίας μας, τα σχολεία μας, τα νοσοκομεία μας και εν γένει τα ιδρύματά μας και τας περιουσίας των, ελευθέρως και αφόβως, ασφαλώς περιορίζεται η θρησκευτική μας ελευθερία. Σημειωτέον ότι κατά την Συνθήκην της Λωζάννης (άρθρ. 40), η ορθόδοξος μειονότης εδώ εις την Πόλιν έχει το δικαίωμα να συνιστά, διευθύνη και εποπτεύη ιδίαις δαπάναις παντός είδους φιλανθρωπικά, θρησκευτικά ή κοινωφελή ιδρύματα, σχολεία και λοιπά εκπαιδευτήρια, ως και το δικαίωμα να ποιήται ελευθέρως εν αυτοίς χρήσιν της γλώσσης της και να τελή ελευθέρως τα της θρησκείας της".

Πολλοί πιστεύουν ότι η συνεχής παραβίαση της θρησκευτικής ελευθερίας στερεί από τον πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως τον οικουμενικό του ρόλο. Μήπως θα έπρεπε να κηρυχθεί το Πατριαρχείο εν διωγμώ και να μεταφερθεί προσωρινά η έδρα κάπου αλλού, με πρόσβαση στην ελεύθερη διακίνηση των ιδεών; Είναι αλήθεια ότι σε τέτοια περίπτωση θα καιροφυλακτούσε ο επεκτατισμός του Πατριάρχη Μόσχας;

"Αι ιδέαι πάντοτε διακινούνται, ανεξαρτήτως της αναποτελεσματικής προσπαθείας ωρισμένων (όπως τα κομμουνιστικά καθεστώτα) να εμποδίσουν την διακίνησίν των. Ο πατριάρχης της Κωνσταντινουπόλεως δεν εμποδίζεται εκ των συνθηκών της έδρας του να ασκή τον οικουμενικόν του ρόλον, γεγονός, άλλωστε, αυταπόδεικτον εκ της καθημερινής ειδησεογραφίας. Δεν υπάρχει συνεπώς ούτε ανάγκη ούτε περίπτωσις μεταφοράς της έδρας του.

Ο πατριάρχης Μόσχας σέβεται την κανονικήν τάξιν και δεν έχει επεκτατικάς βλέψεις. Αύται προέρχονται από εθνικιστικούς κύκλους, οι οποίοι θέλουν να χρησιμοποιήσουν και την Εκκλησίαν ως όργανον επιτεύξεως των σκοπών των".

Ποιο είναι το μέλλον του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Κωνσταντινούπολη, δεδομένων των περιορισμών από την τουρκική κυβέρνηση, και του βιολογικού πεπερασμένου μιας ελληνικής παροικίας που συνεχώς συρρικνώνεται;

"Ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός της Τουρκίας θα οδηγήση εις βελτίωσιν των συνθηκών και ανάκαμψιν της εν αυτή ορθοδόξου χριστιανικής μειονότητος. Ελπίζεται συν Θεώ ότι το μέλλον του Οικουμενικού Πατριαρχείου είναι εν τη από αιώνων καθέδρα αυτού, και μάλιστα λαμπρότερον από το παρόν του".

Πρόσφατα οι δηλώσεις Σας εναντίον του Κούρδου ηγέτη Οτσαλάν προκάλεσαν τη μήνιν των ελληνικών μέσων ενημέρωσης. Πιστεύετε στ' αλήθεια ότι ο Οτσαλάν είναι τρομοκράτης -και δή τιμωρητέος- ή μήπως οι δηλώσεις σας είναι προϊόν πίεσης;

"Ως χριστιανός ηγέτης, πιστεύοντες εις τας αρχάς του Ιερου Ευαγγελίου, δεν εξεφράσθημεν εναντίον ουδενός. Είπομεν και επαναλαμβάνομεν ελευθέρως και χωρίς καμμίαν πίεσιν παρ' ουδενός ότι η Εκκλησία μας καταδικάζει κάθε μορφήν βίας και τρομοκρατίας, απ' όπου και αν προέρχωνται αύται και ότι η λύπη μας αυξάνει ιδιαίτερα όταν αι ενέργειαι αύται επιλέγουν τα θύματά των μεταξύ αθώων παιδιών, γυναικών και ηλικιωμένων. Πιστεύομεν ότι ουδείς εχέφρων έχει αντίρρησιν εις αυτό, εν πάση δε περιπτώσει είναι αδύνατον εις χριστιανόν, και δη επίσκοπον, να εγκρίνη την βίαν και την τρομοκρατίαν, πρός οιονδήποτε και αν αύται χρησιμοποιούνται σκοπόν.

Όσον αφορά τον Οτσαλάν, μετά πολλής προσοχής και διακρίσεως, εις την οποίαν ωρισμένοι δημοσιογράφοι δεν έδωσαν την πρέπουσαν σημασίαν, ίσως λόγω κακής διαβιβάσεως ή μεταφράσεως των δηλώσεών μας, είπομεν ότι «θα λογοδοτήση δια τα έργα του ενώπιον του Θεού», και βεβαίως ουδείς άνθρωπος θα αποφύγη την ενώπιον του Θεού λογοδοσίαν. Αλλά δεν υποκατεστήσαμεν την κρίσιν του Θεού δια κατακρίσεως ή καταδίκης ή αθωώσεως του Οτσαλάν. Βεβαίως είπομεν και επαναλαμβάνομεν το γνωστόν εκ της ειδησεογραφίας ότι ούτος έχει δράσει προς την κατεύθυνσιν αυτήν, αλλά προσεθέσαμεν με αντικειμενικότητα ότι η θρησκεία μας είναι υπέρ της συμβιώσεως των ανθρώπων με ενότητα και ειρήνην εις κάθε σημείον του κόσμου. Ελπίζομεν αυτήν την φοράν να γίνη κατανοητόν ότι μετά πάσης προσοχής ήσαν διατυπωμέναι αι παρανοηθείσαι δηλώσεις μας".

Ποιες είναι οι σχέσεις Σας με την ελληνική κυβέρνηση σήμερα, μετά από μια μακρά περίοδο κρίσης; Πότε σχεδιάζετε να επισκεφθείτε την Ελλάδα επισήμως;

"Είναι άρισται. Σχεδιάζομεν να επισκεφθώμεν την Ελλάδα μετά το Πάσχα του 1999".

Ποια είναι η γνώμη Σας για τον προκαθήμενο της αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδας κ. Χριστόδουλο;

"Είναι άξιος δια την θέσιν την οποίαν κατέχει. Είναι ακαταπόνητος και χαλκέντερος εργάτης του Ευαγγελίου".

Σε ποια φάση βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις για το γραφείο του πατριαρχείου στην Αθήνα; Είναι αλήθεια ότι υπάρχει τεράστια διάσταση μεταξύ του πατριαρχείου και της αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδας πάνω στο ζήτημα;

"Έχουν περατωθή με επιτυχίαν".

Πώς κρίνετε τις εξελίξεις στην αρχιεπισκοπή της Αμερικής; Πιστεύετε ότι υπάρχει κρίση εκεί ή ότι η κρίση είναι τεχνητή, όπως δηλώνει κατά καιρούς ο κ. Σπυρίδων;

"Παρακολουθούμεν την κατάστασιν με προσοχήν και εκ του πλησίον".

Πολλοί, μεταξύ των οποίων και ο τέως Αμερικής κ. Ιάκωβος, Σας κατηγορούν για τον διαμελισμό της Αρχιεπισκοπής Βορείου και Νοτίου Αμερικής. Σήμερα με την ανταρσία των πέντε μητροπολιτών και τη σιωπή του πατριαρχείου επί του θέματος, οι κατηγορίες ότι στόχος Σας είναι ο κατακερματισμός της αρχιεπισκοπής των ΗΠΑ εντείνονται. Ποια είναι η δική Σας τοποθέτηση επί του θέματος;

"Δεν απεβλέψαμεν εις τον διαμελισμόν της Ελληνορθοδόξου Εκκλησίας της Αμερικής. Απλώς ελάβομεν ωρισμένα μέτρα αναγκαία δια την καλυτέραν διοίκησιν αυτής, διότι αι τεράστιαι αποστάσεις εδυσχέραινον αυτήν. Όπως επράξαμεν με την ίδρυσιν της μητροπόλεως Χονγκ-Κονγκ, χωρίς να σκοπεύωμεν εις τον διαμελισμόν της μητροπόλεως Νέας Ζηλανδίας. Σήμερον, η αποκέντρωσις εφαρμόζεται ευρύτερον. Και εις την αρχέγονον Εκκλησίαν κατεβάλλετο προσπάθεια αι επισκοπαί να είναι μικραί εις έκτασιν, δια να διαποιμαίνωνται καλύτερον. Επίσης εις την Εκκλησίαν της Ελλάδος έγινε, ως γνωστόν, τοιαύτη ανακατάταξις προ ετών, ακριβώς δια τον ίδιον λόγον. Το αυτό έπραξε και ο νέος πατριάρχης Αλεξανδρείας εις την Αφρικήν".

Αληθεύουν οι φήμες ότι είναι θέμα χρόνου η απομάκρυνση του αρχιεπισκόπου Αμερικής από τον θώκο του; Πώς θα αιτιολογήσετε τις απομακρύνσεις δύο αρχιεπισκόπων σε ελάχιστο χρόνο;

"Το πατριαρχείον δεν είναι υπεύθυνον διά τας φήμας".

Ποια είναι τα άμεσα σχέδιά Σας για τον αγώνα προς διάσωση του περιβάλλοντος;

"Προσπαθούμεν να ευαισθητοποιήσωμεν όλους τους δυναμένους να βοηθήσουν προς αυτήν την κατεύθυνσιν. Τώρα ετοιμάζεται το 3ον Διεθνές Οικολογικόν Συμπόσιον, με αντικείμενον αυτήν την φοράν τον Δούναβιν, ενώ υπάρχει και πρόγραμμα εν εξελίξει καταρτίσεως στελεχών που θα εργασθούν δια το περιβάλλον εις τας Εκκλησίας των παρευξεινίων χωρών".