Η Μοναξιά ενός Ασυμβίβαστου Εκδόσεις Εξάντας Συγγραφέας βιβλίου Εισαγωγή ΑΡΧΙΚΗ Αναζήτηση

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία - 20 Δεκεμβρίου 1998

ΡΙΤΣΑΡΝΤ ΧΟΛΜΠΡΟΥΚ:

« Δεν θα αναγνωρίσουμε ποτέ το ψευδοκράτος! »

Συνέντευξη στην Ιουστίνη Φραγκούλη

Είναι το «γεράκι της Μεσογείου» ή ο «προφήτης» που θα φέρει κάποιο φως στο Κυπριακό ύστερα από στασιμότητα ενός τετάρτου του αιώνα; Είναι ο αποφασισμένος διπλωμάτης που θέλει να προσμετρηθεί και η λύση του Κυπριακού στις επιτυχίες του ή ένας ακόμη αμερικανός διαμεσολαβητής στην αρένα της Μεσογείου;

Το σίγουρο είναι μόνο ένα: ο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ θα προασπίσει τα συμφέροντα των ΗΠΑ στην περιοχή τα οποία θεωρεί ότι περνούν μέσω μιας «εξευρωπαϊσμένης» Τουρκίας και του Ισραήλ πρωτίστως.

Για το Κυπριακό δεν φαίνεται απαισιόδοξος, παρ' ότι καταγγέλλει την τουρκοκυπριακή ηγεσία για την άκαμπτη στάση της στην επανέναρξη του διαλόγου: «Η διεθνής κοινότητα δεν πρόκειται να αναγνωρίσει το κράτος της Βόρειας Κύπρου», βεβαιώνει, τονίζοντας ταυτόχρονα ότι «η Κύπρος δεν μπορεί να διαιρεθεί και να ανήκει το ένα κομμάτι της σε κάποιο άλλο μέρος του κόσμου».

Ο αμερικανός διαμεσολαβητής βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη σε ένα φόρουμ ελλήνων, κυπρίων καί τούρκων επιχειρηματιών, θέλοντας να προσεγγίσει το Κυπριακό από άλλες «γωνίες», να εξερευνήσει τις προοπτικές της ειρηνικής συμβίωσης των δύο κοινοτήτων μέσα από πρακτικούς «δρόμους».

Επικροτεί τις ενταξιακές συνομιλίες της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση, αλλά ταυτόχρονα καταδικάζει την απόφαση του Λουξεμβούργου, όπου απορρίφθηκε η αίτηση της Τουρκίας για ενταξιακές συνομιλίες στην Ε.Ε.

Ο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ, σκληρός παίκτης, ακόμη και μετά τις συναντήσεις του με το Θ. Πάγκαλο και με τον Α. Τσοχατζόπουλο, αρνείται πεισματικά να κάνει δηλώσεις για τους S-300, αφήνοντας άλλους να βγάλουν τα κάστανα από τη φωτιά. Και για την αμερικανική στάση στο θέμα της αποστρατιωτικοποίησης του νησιού επίσης τηρεί σιγήν ιχθύος... Ως πότε;

*  *  *  *  *  *

Πρόσφατα μετείχατε σε μια συνάντηση επιχειρηματιών από την Ελλάδα, την Τουρκία και την Κύπρο. Τι επιδιώκετε με την ενίσχυση τέτοιων πρωτοβουλιών;

"Σίγουρα, αυτές οι συναντήσεις δεν γίνονται για να λυθεί το πρόβλημα της Κύπρου. Αυτό πρέπει να συμβεί μόνο από τους πολιτικούς αρχηγούς και από τους ίδιους τους Κυπρίους μέσω της σωστής πολιτικής διαδικασίας. Η διοργάνωση της Κωνσταντινούπολης αποκαλείται «διπλωματία δεύτερου τύπου», που είναι προσπάθειες από ανθρώπους εκτός διπλωματίας με επιρροή, προκειμένου να αυξήσουν την επικοινωνία, τη συνεργασία και την κατανόηση μεταξύ τους. Οι περισσότεροι από τους παρευρισκόμενους είναι επιχειρηματίες Έλληνες, Τούρκοι, Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι και ήταν η τρίτη φορά που συναντιόμαστε σε ένα χρόνο. Πρώτα στις Βρυξέλλες, μετά στο Όσλο και τώρα στην Κωνσταντινούπολη.

Πρόκειται για σημαντική συνάντηση, διότι οι άνθρωποι από τα δύο μέρη της Κύπρου συνηθίζουν να μιλούν μεταξύ τους και να αναπτύσσουν λύσεις για πρακτικά προβλήματα. Το σπουδαιότερο είναι ότι η διαδικασία προχωρεί βαθύτερα στο να πετύχει να δημιουργήσει δεσμούς μεταξύ των δύο κοινοτήτων".

Ωστόσο, ο τουρκοκύπριος επιχειρηματίας κ. Τσελίκ προκάλεσε με την εισαγωγή του στο συνέδριο, όπου ζήτησε την αναγνώριση της Βόρειας Κύπρου... Πιστεύετε, στ' αλήθεια, ότι έχουν μέλλον αυτές οι συναντήσεις;

"Ο κ. Τσελίκ είπε τα δικά του και μετά ο ελληνοκύπριος επιχειρηματίας κ. Λόρδος απάντησε ότι αυτό δεν πρόκειται να συμβεί ποτέ. Αλλά μετά συνέχισαν να μιλούν για άλλα πράγματα. Δεν βρεθήκαμε εκεί για να συζητήσουμε την αναγνώριση της Βόρειας Κύπρου -αυτό είναι θέμα συζήτησης των πολιτικών αρχηγών των δύο κοινοτήτων. Εμείς θελήσαμε να συζητήσουμε πρακτικές λύσεις επικοινωνίας ανάμεσα στις δύο κοινότητες της Κύπρου".

Πως μπορείτε να ξαναρχίσετε ένα νέο γύρο συνομιλιών για το Κυπριακό; Έχετε κάποια συγκεκριμένη πρόταση;

"Ο διάλογος πρέπει να συμβεί ανάμεσα στις δύο πλευρές με μεσολαβήσεις, άμεσα ή έμμεσα. Εγώ συνομίλησα με τους δύο ηγέτες πρόσφατα από τηλεφώνου, τους είδα όταν ήταν στην Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο και συνεχίζουμε να κρατάμε μια στενή επαφή".

Αυτή η επαφή σε τι ακριβώς μεταφράζεται δεδομένου ότι ο Ντενκτάς έχει παγώσει τις συνομιλίες με την αδιαλλαξία του;

"Οσο η τουρκοκυπριακή πλευρά συνεχίζει να έχει τη θέση ότι η αναγνώρισή της ως ανεξάρτητο κράτος είναι προϋπόθεση για τις διαπραγματεύσεις, είναι δύσκολο να υπάρξει πρόοδος στις συνομιλίες γιατί στην πραγματικότητα αυτό ακριβώς είναι ένα από τα θέματα που πρέπει να συζητηθούν. Ο κ. Ντενκτάς θέτοντάς το ως προϋπόθεση, κάνει αδύνατη την πρόοδο των συνομιλιών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν πρόκειται να αναγνωρίσουν τους Τουρκοκύπριους ως ανεξάρτητο κράτος. Αυτή λοιπόν η προϋπόθεση που θέτει ο Ντενκτάς κάνει αδύνατη την πρόοδο του διαλόγου".

Τι προτείνουν τελικά οι ΗΠΑ αυτή τη στιγμή; Βλέπετε φως στον ορίζοντα;

"Νομίζω ότι και οι δύο πλευρές θέλουν να ζήσουν ειρηνικά και ότι και οι δύο αναγνωρίζουν ότι η μοίρα τους είναι να ζήσουν από κοινού σε ένα νησί στην ανατολική Μεσόγειο. Αυτό πρέπει να καταλάβουν: ότι δεν μπορούν να κόψουν το νησί στα δύο και να ανήκει το ένα κομμάτι σε ένα άλλο μέρος του κόσμου. Οι Ελληνοκύπριοι και οι Τουρκοκύπριοι πρέπει να ζήσουν αρμονικά στο νησί τους".

Πραγματικά πιστεύετε ότι η εγκατάσταση των πυραυλικών συστημάτων S-300 θα περιπλέξει την κατάσταση στο νησί;

"Οι ΗΠΑ έχουν κάνει σαφή τη θέση τους επ' αυτού και δεν έχω να προσθέσω τίποτε άλλο".

Τουλάχιστον η κυβέρνηση των ΗΠΑ προτίθεται να ζητήσει αποστρατιωτικοποίηση της Κύπρου, αφού δηλώνει τόση ευαισθησία στην εγκατάσταση των ρωσικών πυραύλων από την Κυπριακή Δημοκρατία; Τα τουρκικά στρατεύματα κατοχής δεν την ενοχλούν;

"Δεν θα ήθελα να μιλήσω επ' αυτού".

Ποια μπορούν να είναι τα επόμενα βήματά σας;

"Η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει δεσμευθεί από τον πρόεδρο Κλίντον μέχρι τα κατώτερα στελέχη να επεξεργαστεί μια ειρηνική λύση για το ζήτημα της Κύπρου".

Δεν ενοχλείστε από το γεγονός ότι στην Τουρκία υπάρχει παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Δεν σας ανησυχεί αυτό;

"Η Τουρκία είναι δημοκρατικό κράτος με κάποια προβλήματα στην παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Με ενοχλεί το γεγονός ότι τόσοι πολλοί δημοσιογράφοι είναι στη φυλακή, ότι τους αρνούνται την ελευθερία του τύπου. Η ελευθερία του λόγου και του τύπου είναι εκφράσεις της δημοκρατίας. Και βεβαίως έχουν και άλλα προβλήματα παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία".

Όπως το Κουρδικό. Αλήθεια, για το θέμα του Οτσαλάν ποια είναι η άποψή σας;

"Έχει εκφραστεί από την αμερικανική κυβέρνηση και δεν θα ήθελα να κάνω σχόλια επ' αυτού".

Αφού βλέπετε και εσείς πρόβλημα δικαιωμάτων του ανθρώπου, γιατί σχολιάσατε αρνητικά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να απορρίψει από τις ενταξιακές συνομιλίες την Τουρκία;

"Μιλήσαμε πολλές φορές γι' αυτό: Η διακήρυξη του Λουξεμβούργου ήταν ατυχής και έφερε πίσω την πρόοδο στην περιοχή. Ήταν, ωστόσο, σωστή η απόφαση να κληθεί η Κύπρος να αρχίσει τις ενταξιακές συνομιλίες, αυτό ήταν 100% σωστό. Αλλά ήταν λάθος να προσκληθούν οι «11» από 12 χώρες να αρχίσουν την ενταξιακή διαδικασία και να αφήσουν στα κρύα του λουτρού την Τουρκία. Αυτό ήταν τρομερό λάθος. Η διάσκεψη της Βιέννης, όμως, σημείωσε μια πρόοδο στα πράγματα. Η Τουρκία πρέπει να αντιμετωπιστεί επί ίσοις όροις με τις άλλες χώρες που ζητούν να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ίσως να της πάρει περισσότερο χρόνο, λόγω οικονομικών συνθηκών, προβλημάτων προσαρμογής και λόγω της παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Όλοι καταλαβαίνουμε, όμως, ότι η Τουρκία πρέπει να αντιμετωπιστεί το ίδιο με τις άλλες συνυποψήφιες χώρες προκειμένου να έχει την ευκαιρία για μια αρχή".